Edebiyat Bilgileri

EDEBİYAT BİLGİLERİ

Türk EDEBİYATI

HALK EDEBİYATI

Halkın ortak malı sayılan atasözleri,bilmeceler, hikayeler, masallar, maniler, türküler, karagöz ve orta oyunları ile Tekke ve Aşık edebiyatlarını içerir.

HALK EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ

• Mani, Koşma, semai, varsağı, destan, ilahi ve nefes halk edebiyatının nazım biçimleridir.
• Güzelleme, taşlama, koçaklama, ağıt, muamma ve ninni halk edebiyatının nazım türleridir.
• Anlatım sade, açık ve akıcıdır. Halk deyiş ve söyleyişleriyle zenginleştirilmiştir.
• Şairler genellikle okumamış kişilerdir.
• Dili sade ve yabancı kelimeler yoktur.
• Şiirler hece vezni ile yazılmış, nazım birimi dörtlüktür.
• Daha çok şiirler tercih edilmiş, şiirleri saz şairleri veya aşık denen ozanlar tarafından bağlama adı verilen saz eşliğinde söylemişlerdir.

Halk şiirinin başlıca temaları aşk, hasret, tabiat, yiğitlik, toplum ve dindir.

HALK EDEBİYATININ ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ

Nasrettin Hoca, Hacı Bayram Veli, Yunus Emre, Köroğlu, Pir Sultan Aptal, Karacaoğlan, Gevheri, Dadaloğlu, Seyrani, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni Dertli ve Aşık Veysel önemli halk edebiyatı temsilcilerindendir.

DİVAN EDEBİYATI

Medreseden yetişme aydın kimselerin Arap ve Fars edebiyatlarını örnek tutarak meydana getirdikleri bir edebiyattır.

DİVAN EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ

• Düz yazıdan çok şiir egemendir. Söz sanatlarına ve sözcük oyunlarına çok fazla yer verilmiştir.
• Dili Osmanlıcadır. Arapça ve Farsça sözcükler ile bunların kurallarıyla doludur.
• Nazım birimi beyit, nazım ölçüsü ise aruzdur.
• Şiirlerde konu bütünlüğü yoktur. Her beyit anlamca bir bütün sayılır.
• Tema olarak en fazla aşk açısından duyulan mutluluk, sevgiliye duyulan özlem, şarap, gül, bülbül v.b konulardır.
• Beyitlerde gazel, kaside, mesnevi ve kıta nazım biçimleri kullanılmıştır.
• Dörtlüklerde rubai, tuyuğ, murabba ve şarkı nazım biçimleri kullanılmıştır.
• Bentlerde terkibi bend ve terci bend kullanılmıştır.
DİVAN EDEBİYATININ BAŞLICA TEMSİLCİLERİ

Hoca Dehani, Nesimi, Alişir Nevai, Fuzuli, Baki, Nefi, Nedim, Evliya Çelebi, Şeyh Galip, İzzet Molla ve Katip Çelebidir.

TANZİMAT EDEBİYATI

Tanzimat Edebiyatı Tercümanı Ahval gazetesinin çıkarılmasıyla başlar. Toplumda yeni bir duyuş,düşünüş ve anlayış tarzı geliştirmeye başlamış ve düz yazı (nesir) dönemi açılmıştır.

TANZİMAT EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ

• Düz yazı roman, makale, hikaye, anı ,fıkra gibi yeni türler getirilmiş, Fransız edebiyatı örnek alınmıştır.
• Tanzimat edebiyatının birinci döneminde romantizm ve toplum için sanat anlayışı, ikinci döneminde ise realizm ve sanat sanat içindir anlayışı vardır.
• Sanattan çok fikir ve ülkü peşindedirler. Hepsi batıcı ilim ve fen taraftarıdır.
• İlk Türkçe gazete Takvimi Vakayı 1931 yılında resmi gazete sıfatıyla çıkarılmıştır. Sonra Ceridei Havadis ve Türk gazeteciliğinin en önemli gelişmesi Agah Efendi ve Şinasinin çıkarttıkları Tercümanı Ahval ve Tasviri Efkar gazeteleriyle olmuştur.
• Tanzimat edebiyatında ilk küçük hikaye denemesi Ahmet Mithat Efendi tarafından Letaifi Rivayat ilk edebi roman Namık kemal İntibah, realist olarak köye yönelik yazılan ilk roman Nabizade Nazım Kara Bibik, batılı anlamda ilk tiyatro Şinasi Şair evlenmesidir.

TANZİMAT DÖNEMİ YAZARLARI

Şinasi; gazeteci, şair ve yazardır. Şair Evlenmesi adlı tek perdelik komedi Türk Edebiyatının ilk tiyatro eseridir.
Ayrıca ilk makaleyi, ilk noktalama işaretlerini ve ilk şiir çevirilerini yapmıştır. İlk gazeteyi Tercüman-ı Ahval ve Tasvir-i Efkar gazetelerini çıkarmıştır.

Namık Kemal; toplum için sanat anlayışını benimsemiştir. Edebiyatın her yönüyle ilgilenmiş eserlerinde vatan, millet ve hürriyet temalarını işlemiştir. Hürriyet ve vatan şairi olarak bilinir. En önemli eseri tiyatro alanında Vatan Yahut Silistre’dir. Romanları İntibah ve Cezmidir.

Tanzimat döneminin diğer yazarları; Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paşa, Recaizade Mahmut Ekrem, Şemsettin Sami, Samipaşazade Sezai, Ahmet Cevdet Paşa, Nabizade Nazım, Muallim Naci ve Abdullah Hamit Tahrandır.

SERVETİ FÜNUN ( EDEBİYAT-CEDİDE) EDEBİYATI

1895 yılında Servet-i fünun dergisi etrafında toplanmış olan sanatçıların batı edebiyatı yolunda oluşturdukları bir edebiyat akımıdır.

SERVETİ FÜNUN EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ
• Sanat için sanat görüşü benimsenmiştir. Kafiye göze göre değil kulağa göredir.
• Nesirde yazım Realizm, şiirde Parnasizm ve Sembolizm etkileri görülür.
• Vatan,Hürriyet,bağımsızlık gibi temaların işlenmesi yasak olduğundan şiirde daha çok aşk, acıma, karamsar duygular ve hayal kırıklığından oluşan kişisel konulardır.
• Dil ağır olmakla birlikte romanda teknik geliştirilerek gözleme dayalı betimlemeler ve ruh tahlilleri yapılmıştır. Romanlar çoğunlukla İstanbul ve çevresinde geçmiştir. Roman ve hikayelerde halktan kişilere yer verilmiştir.
• Fransız edebiyatı örnek alınmış, orijinal olmayan taklide dayalıdır.

SERVETİ FÜNUN TEMSİLCİLERİ

Tevfik Fikret; bu edebiyat akımının tek ve en önemli şairidir. Son dönemde toplum için sanat görüşünü benimsemiş ve Serveti Fünun toplumundan ayrılmıştır. Şiir kitaplarından birincisi Rubab-ı Şikeste, ikincisi ise Haluk’un Defteridir. Çocuklar için hece ölçüsünde yazdığı Şermin’dir.

Halit Ziya Uşaklıgil; ilk büyük Türk romanı kabul edilen Aşkı memnu’dur.
Mehmet Rauf; İlk psikolojik roman olarak kabul edilen Eylül’ü yazmıştır.
Hüseyin Cahit Yalçın, Cenap Şahabettin ve Süleyman Nazif diğer serveti fünunculardır.Bunların dışında Hüseyin Rahmi Gülpınar, Ahmet Rasim kendi çizgisinde olan dönemin diğer edebiyatçılarıdır.

FECR-İ ATİ EDEBİYATI ( 1908-1911)

ll. Meşrutiyetin ilanıyla varlığını hissettiren ve daha önce Serveti Fünun dergisi etrafındaki kişilerden meydana gelen topluluktur.

Başlıca Yazarları;
Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Refik Halit Karay, Fuat Köprülü ve Hamdullah Suphi Tanrıöverdir.
Başlıca Şairleri ise Ahmet Haşim ve Ali Canip Yöntem’dir.

MİLLİ EDEBİYAT 1911-1919

Aydınların hakli Türkçülük akımı etrafında toplamam için bilinçlendirmeye başlamaları ve 1911 yılında selanikte çıkarılan Genç kalemler dergisinin etrafındaki edebiyatçılardır.
Dil sadeleşmiş, şiirde hece ölçüsünü kullanmışlar ve edebiyatta milli konular işlenmiştir.
Yeni lisan sade Türkçe bir dava olarak savunulmuştur.

Başlıca Temsilcileri;

Hikaye alanında Ömer Seyfettin, düşünce alanında Ziya Gökalp eserler vermişlerdir. Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem ve Beş heceliler olarak bilinen Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Enis Behiç Koryürek ve Halit Fahri Ozansoydur.
Beş hecelilerin amacı; şiirlerde kahramanl

EDEBİ AKIMLAR

Bilim alanındaki yeni buluşlar, güney deniz yollarının açılması, matbaanın icadı, orta sınıfın zenginleşmesi, eski Yunan ve Latin eserlerinin yayılması, Batı dünyasında rönesans ve reform hareketlerini başlattı. Rönesans, bilim ve sanatta yeniden doğuş demektir.

Eski Yunan ve Latin eserlerinin önem kazanması hümanizmin doğmasına yol açtı. Rönesans hareketleriyle birlikte edebiyat, sanat ve felsefe alanında yeni gelişmeler ortaya çıktı. Fransa’da şair Ronsard, deneme yazarı Montaigne; İngiltere’de tiyatro yazarı Shakespeare, şair Milton edebiyatta rönesansın mimarlarıdır.

Toplumdaki sosyal ve siyasi gelişmeler, güzel sanatlardaki yenilikler, bilimsel ve felsefi görüşler edebiyat akımlarının ortaya çıkmasına neden olur. Edebiyat akımları; duygu, düşünce ve anlayış farklılıklarından doğarak meydana geldikleri toplumun kültür ve sanat anlayışlarını yansıtırlar.

Rönesans; 18. Yüzyılın ortalarında edebiyatta klasisizm akımının doğmasına yol açmıştır. Daha sonra bu akıma tepki olarak romantizm, ona tepki olarak sırasıyla realizm, natüralizm, parnasizm, akımları ortaya çıkmıştır. Bu üç akıma tepki olarak doğan akım ise sembolizmdir.

Edebiyat akımları, sanat değeri ve anlatım gücü yüksek eserlerin ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır. Tanzimattan itibaren edebiyat akımları, bizim edebiyatımızda da etkisini göstermeye başlamıştır.

Şimdi bu akımları kısaca tanıyalım:

KLASİSİZM

Klasisizm; 17. yüzyılda ortaya çıkan Yunan ve Latin geleneğine bağlı bir edebiyat akımıdır.

Şiirde La Fontaine, trajedide Racine ve Corneille, komedide Moliere, eleştiride Boileau önemli temsilcilerdir.

Edebiyatımızda Şinasi, Ahmet Vefik Paşa ve Ali Bey klasisizmden ekilenmiştir.

ROMANTİZM

Romantizm, Fransa’da 1830 yıllarında klasisizme tepki olarak doğan bir edebiyat akımıdır.

İngiliz şairi Shakespeare romantizmin kaynağı sayılır. Byron, Goethe, Schiller, J. J. Rousseau, Lamartine , Victor Hugo, Aleksandre Dumas, Alfred de Musset başlıca temsilcileridir.

Bizde Namık Kemal, Abdülhak Hamit, Ahmet Mithat Efendi, Recaizade Mahmut Ekrem bu akımdan etkilenmiştir.

REALİZM

Realizm, 19. yüzyılın ikinci yarısında romantizme tepki olarak doğmuştur. Gerçekçilik anlamına gelir. Deneye dayalı bilimlerin gelişmesi ve pozitivizm felsefesi bu akımın doğmasına yol açmıştır.

Gustave Flaubert, Balzac, Stendhal, Daniel Defoe, Dostoyevski, Tolstoy, Charles Dickens, bu akımın önemli temsilcileridir.

Türk edebiyatında Samipaşazade Sezai, Recaizade Mahmut Ekrem, Mehmet Akif Ersoy, Halit Ziya Uşaklıgil, Tevfik Fikret, Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay bu akımdan etkilenmişlerdir.

NATÜRALİZM

Natüralizm, 19. yüzyılın ikinci yarısında Fransa’da gelişen bir edebiyat akımıdır.

Emile Zola, Goncourt, Alphonse Daudet, Guy de Maupassant, John Steinbeck önemli temsilcileridir.

Türk edebiyatında Nabizade Nazım ve Hüseyin Rahmi Gürpınar bu akımdan etkilenmiştir.

PARNASİZM

Parnasizm, şiirde realizm anlamına gelir. Romantizme tepki olarak doğmuştur.

Gautier, Lisle, Prudhomme, J. Marie Heredia önemli temsilcileridir.
Bizde Tevfik Fikret başta olmak üzere Servet-i Fünuncular bu akımdan etkilenmiştir.

SEMBOLİZM

Sembolizm, 19. Yüzyılda realizm, natüralizm ve parnasizme tepki olarak ortaya çıkan bir akımdır.

Rimbaoud ve Baudelaire sembolizmin hazırlayıcıları; Paul Verlaine, Mallarme, Valery temsilcileri olarak kabul edilir.

Bizde Ahmet Haşim, Cenab Şahabettin, Necip Fazıl Kısakürek, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Cahit sıtkı tarancı bu akımdan etkilenmiştir.

SÜRREALİZM (GERÇEKÜSTÜCÜLÜK)

Aklın hiçbir denetlemesi olmaksızın, hiçbir töre, ahlak ve estetik baskısı altında kalmaksızın hatta sanatçının yaratıcı gücüne bile meydan vermeksizin, insandaki “iç ben” in yorumu olmaya çalışan sanat anlayışına sürrealizm denir. Bu akım; realizm, natüralizm ve parnasizme tepki olarak doğmuştur.

Andre Breton, Philippe Soupault, Luis Aragon, Paul Eluard, Rene Char bu akımın temsilcileridir.

Türk edebiyatında Garipçilerin ve İkinci Yenicilerin bazı şiirlerinde sürrealizmin izleri görülür. Cemal Süreya, Sezai Karakoç, İlhan Berk bu akımdan etkilenmişlerdir.

Etiketler:ödev siteleri, bedava ödev indir, dönem ödevi indir, dönem ödevleri, edebiyat, edebiyat ödevi, Edebiyat Bilgileri

ödev sitesi

Bu ödev Hakkında

Anahtar Kelimeler