Karaca oÄŸlan

Karaca oÄŸlan (1606 - …. )

Türk halk ÅŸairi. Etkileyici bir dil ve duygu evreni kurduÄŸu ÅŸiirleriyle Türk halk ÅŸiiri geleneÄŸinde çığır açmıştır. 1606′ doÄŸduÄŸu, 1679′da ya da 1689′da öldüğü sanılmaktadır. YaÅŸamı üstüne kesin bilgi yoktur. Bugüne deÄŸin yapılan inceleme ve araÅŸtırmalara göre 17.yy’da yaÅŸamıştır. Nereli olduÄŸu üstüne deÄŸiÅŸik görüşler öne sürülmüştür. Bazıları Kozan Dağı yakınındaki Bahçe ilçesinin Varsak (Farsak) köyünde doÄŸduÄŸunu söylerler. Gaziantep’in Barak Türkmenleri de, Kilis’in Musabeyli bucağında yaÅŸayan ÇavuÅŸlu Türkmenleri de onu kendi aÅŸiretlerinden sayarlar.

Bir baÅŸka söylentiye göre Kozan’a baÄŸlı Feke ilçesinin Gökçe köyündendir. Batı Anadolu’da yaÅŸayan Karakeçili aÅŸireti onu kendinden sayar. Mersin’in Silifke, Mut, Gülnar ilçelerinin köylerinde, o yöreden olduÄŸu ileri sürülür. Bir menkıbeye göre de Belgradlı olduÄŸu söylenir. Bu kaynaklardan ve ÅŸiirlerinden edinilen bilgilerden çıkarılan, onun Çukurova’da doÄŸup, yörenin Türkmen aÅŸiretleri arasında yaÅŸadığıdır. Adı bazı kaynaklarda Simayil, kendi ÅŸiirlerinden bazısında ise Halil ve Hasan olarak geçer. AkÅŸehirli Hoca Hamdi Efendi’nin anılarına göre KaracaoÄŸlan yetim büyüdü. Çirkin bir kızla evlendirilmek, babası gibi ömür boyu askere alınmak korkusu ve o sıralarda Çukurova’da derebeyi olan KazanoÄŸulları ile arasının açılması sonucu genç yaÅŸta gurbete çıktı.

Ä°ki kız kardeÅŸini de yanında götürdüğünü, Bursa’ya, hatta Ä°stanbul’a gittiÄŸini belirten ÅŸiirleri vardır. Yine bu ÅŸiirlerinden anlaşıldığına göre, Bursa’da ev bark sahibi oldu, evlat acısı gördü. Anadolu’nun çeÅŸitli illerini gezdiÄŸi, Rumeli’ye geçtiÄŸi, Mısır ve Trablus’a gittiÄŸi de sanılıyor. YaÅŸamının büyük bir bölümünü Çukurova, MaraÅŸ, Gaziantep yörelerinde geçirdi. DoÄŸum yeri gibi, ölüm yeri de kesin olarak bilinmemektedir. Åžiirlerinden, çok uzun yaÅŸadığı anlaşılmaktadır. Hoca Hamdi Efendi’nin anılarına göre MaraÅŸ’taki Cezel Yaylası’nda doksan altı yaşında ölmüştür. En son bulgulara göre ise mezarının İçel’in Mut ilçesinin Çukur köyündeki KaracaoÄŸlan Tepesi denilen yerde olduÄŸu sanılmaktadır.

KaracaoÄŸlan, Osmanlı Devleti’nin iktisadi bunalımlar ve iç karışıklıklar içinde bulunduÄŸu bir çaÄŸda yaÅŸamıştır. Åžiirinin kaynağını, doÄŸup büyüdüğü göçebe toplumunun gelenekleri ve içinde yaÅŸadığı, yurt edindiÄŸi doÄŸa oluÅŸturur. GüneydoÄŸu Anadolu, Çukurova, Toroslar ve GavurdaÄŸları yörelerinde yaÅŸayan Türkmen aÅŸiretlerinin yaÅŸayış, duyuÅŸ ve düşünüş özellikleri, onun kiÅŸiliÄŸi ile birleÅŸerek âşık edebiyatına yepyeni bir söyleyiÅŸ getirir. Anadolu halkının 17.yy’da çektiÄŸi acılar, göçebe yaÅŸantısının yoklukları, çileleri, çaresizlikleri, ÅŸiirinde yer almaz.

Şiirlerindeki insana dönüklüğünün özünde belirgin olan tema doğa ve aşktır. Ayrılık, gurbet, sıla özlemi, ölüm ise şiirinin bu bütünselliği içinde beliren başka temalardır. Duygulanışlarını gerçekçi biçimde dile getirir. Düşündüklerini açık, anlaşılır bir dille ortaya koyar. Acı, ayrılık, ölüm temalarını işlediği şiirlerinde de bu özelliği göze çarpar. Düşten çok gerçeğe yaslanır. Çıkış noktası yaşanmışlıktır. Ona göre, kişi yaşadığı sürece yaşamdan alabileceklerini almalı, gönlünü dilediğince eğlendirmelidir. Yaşama sevincinin kaynağı güzele, sevgiliye ve doğaya olan tutkunluğudur.

Güzelleri, yiğitleri över, dert ortağı bildiği dağlara seslenir. Lirik söyleyişinin özünde, halkının duyuş ve düşünüş özellikleri görülür. Göçebe yaşamının vazgeçilmez bir parçası olan doğa, onun şirinin başlıca temalarından biridir. Yaşadığı, gezip gördüğü yörelerin doğasını görkemli bir biçimde dile getirir. Dost, kardeş bildiği, sevgilisiyle eş gördüğü, iç içe yaşadığı bu doğa, onun için sadece bir mekan olmaktan ötedir. Şiirinin başka önemli bir teması olan aşkın varoluşu, doğadaki benzetmelerle güzelleşir. Onunla yaşanan sevinç, onun getirdiği acı doğa ile paylaşılır.

Sevgili, ÅŸiirinde doÄŸanın ayrılmaz bir parçasıdır. Åžiirlerinde yer yer sıla özlemi ve ölüm temasına da rastlanır. SevdiÄŸinden, ilinden, obasından ayrı düşüşü özlemle dile getirir, yakınır. Ölüm de, ayrılık ve yoksullukla eÅŸ tuttuÄŸu bir derttir. DoÄŸa temasının yanı sıra ÅŸirinin asıl odak noktasını oluÅŸturan aÅŸk/sevgili kavramını, âşık ÅŸiirinin geleneksel kalıpları dışında bir söyleyiÅŸle ele alır. Onun için sevgili, düşlenen, bin bir hayal ile var edilen, ulaşılmazlığın umutsuzluÄŸuyla adına türküler yakılan bir varlık deÄŸildir; doÄŸa ve insan iliÅŸkileri içindedir. Onu, yaÅŸamdan ve bu iliÅŸkilerden soyutlamadan verir. Ä°lk kez onun ÅŸiirinde sevgililerin adları söylenir: Elif, AnÅŸa, Zeynep, Hürü, Döndü, Döne, Esma, Emine, Hatice…

Karacaoğlan bunların kimine bir pınar başında su doldururken, kimine helkeleri omuzunda suya giderken, kimine de yayık yayıp halı dokurken görüp vurulmuştur. Gönlü bir güzel ile eylenmez, bir kişiye bağlanmaz. Uçarılık, onun duygu dünyasının şiirsel söyleyişine yansıyan en belirgin yanıdır. Erotizm, şiirine sevmek ve sevişmek olgusuyla yansır. Kanlı-canlı sevgili, cinsellik motifleriyle daha da belirginleşir, şiirinde etkileyici bir biçimde yer eder. Onun sevgiye ve kadına bakış açısı, âşık şiirine yenilik getirir ve bu gelenek içinde etkileyici bir özellik taşır.

Tanrı kavramı ve din teması ÅŸiirinde önemlice bir yer tutmasa bile, bu konudaki yaklaşımıyla da kendi ÅŸiir geleneÄŸine yine deÄŸiÅŸik bir bakış açısı getirmiÅŸ ve sonraki kuÅŸaklar üzerinde etkileyici yönlendirici olmuÅŸtur. KaracaoÄŸlan yaÅŸadığı çaÄŸda yetiÅŸmiÅŸ baÅŸka saz ÅŸairlerinin tersine, dil ve ölçü bakımından Divan Edebiyatı’nın etkisinden uzak kalmıştır. GüneydoÄŸu Anadolu insanının o çaÄŸdaki günlük konuÅŸma diliyle yazmıştır. Kullandığı Arapça ve Farsça sözcüklerin sayısı azdır. Yöresel sözcükleri ise yoÄŸun bir biçimde kullanır.

Deyimler ve benzetmelerle halk ÅŸiirinde kendine özgü bir ÅŸiir evreni kurmuÅŸtur. Bu da onun ÅŸiirine ayrı bir renk katar. Bu sözcüklerin bir çoÄŸunu halk dilinde yaÅŸayan biçimiyle, söyleniÅŸlerini bozarak ya da anlamlarını deÄŸiÅŸtirerek kullanır. KaracaoÄŸlan, halk ÅŸiirinin geleneksel yarım uyak düzenini ve yer yer de redifi kullanmıştır. Hece ölçüsünün 11′li (6+5) ve 8′li (4+4) kalıplarıyla yazmıştır. Bazı ÅŸiirlerinde ölçü uygunluÄŸunu saÄŸlamak için hece düşmelerine baÅŸvurduÄŸu da görülür. Mecaz ve mazmûnlara çokca baÅŸvurması, söyleyiÅŸini etkili kılan önemli öğelerdir.

Åžiirsel söyleyiÅŸinin önemli bir özelliÄŸi de, halk ÅŸiiri türü olan mani söylemeye yakın oluÅŸudur. KoÅŸmalar, semailer, varsağılar ve türküler ÅŸiirleri arasında önemlice yer tutar. Bunların her birinde açık, anlaşılır bir biçimde, içli ve özlü bir söyleyiÅŸ birliÄŸi kurmuÅŸtur. Pir Sultan Abdal, Âşık Garip, KöroÄŸlu, Öksüz Dede, Kul Mehmet’ten etkilenmiÅŸ, ÅŸiirleriyle Âşık Ömer, Âşık Hasan, Âşık Ä°smail, Katibî, KuloÄŸlu, Gevheri gibi çaÄŸdaşı ÅŸairleri olduÄŸu kadar 18.yy ve ÅŸairlerinden DadaloÄŸlu, GündeÅŸlioÄŸlu, BeyoÄŸlu, Deliboran’ı, 19.yy ÅŸairlerinden de Bayburtlu Zihni, Dertli, Seyranî, Zileli Talibî, Ruhsatî, Åžem’î ve YeÅŸilabdal’ı etkilemiÅŸtir.

Daha sonra da gerek MeÅŸrutiyet, gerek Cumhuriyet dönemlerinde, halk edebiyatı geleneÄŸinden yararlanan ÅŸairlerden R.T. Bölükbaşı, F.N. Çamlıbel, K.B. ÇaÄŸlar, A.K. Tecer ve C. Külebi, KaracaoÄŸlan’dan esinlenmiÅŸlerdir. Åžiirleri 1920′den beri araÅŸtırılan, derlenip yayımlanan KaracaoÄŸlan’ın bugüne deÄŸin, yazılı kaynaklara beÅŸ yüzün üzerinde ÅŸiiri geçmiÅŸtir.

Vara vara vardım ol kara taşa
Hasret ettin beni kavim kardaÅŸa
Sebep ne gözden akan kanlı yaşa
Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm
Nice sultanları tahttan indirdi
Nicesinin gül benzini soldurdu
Nicelerin gelmez yola gönderdi
Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm
Karac’oÄŸlan der ki kondum göçülmez
Acıdır ecel şerbeti içilmez
Üç derdim var birbirinden seçilmez
Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm (Karacaoğlan)
Üryan geldim gene üryan giderim
Ölmemeye elde fermanım mı var
Azrail gelmiÅŸ de can talep eyler
Benim can vermeye dermanım mı var
Dirilirler dirilirler gelirler
Huzur-ı mahşerde divan dururlar
Harami var diye korku verirler
Benim ipek yüklü kervanım mı var
Er isen erliÄŸin meydana getir
Kadir Mevlâ’m noksanımı sen yetir
Bana derler gam yükünü sen götür
Benim yük götürür dermanım mı var
Karac’oÄŸlan der ki ismim öğerler
Ağı oldu yediğimiz şekerler
Güzel sever diye isnad ederler
Benim Hakk’dan özge sevdiÄŸim mi var (KaracaoÄŸlan)

Related posts

• 1._dunya_savasinda_siyasi_durum (0)
• Ahmet Muhtar PaÅŸa (0)
• antalya slayt gösterisi (0)
• Ahilik ve Lonca TeÅŸkilatı (0)
• çalıkuÅŸu (0)

Etiketler:Ödev İndir, ödev siteleri, dönem ödevleri, edebiyat, edebiyat ödevleri, Karacaoğlan, Karacaoğlanın biyografisi, Karacaoğlanın hayatı